H Νέα Πόλη του Εδιμβούργου πάλιωσε

Aντίκρυ από το κάστρο, την Παλιά πόλη και την Υπόγεια πόλη υπάρχει η Νέα Πόλη, που δεν είναι και τόσο νέα. Πάλιωσε και αυτή από τον 18ο αιώνα.

Είναι όμως Νέα σε σχέση με την πιο Παλιά.

Αν θέλεις, μπορείς να ακούσεις τη συνέχεια ή να με ακολουθήσεις στο Spotify. O χρόνος αφήγησης είναι 17 λεπτά και 33 δευτερόλεπτα.

Αλλιώς συνεχίζεις την ανάγνωση…

Η Παλιά πόλη με το κάστρο και τον δρόμο Royal Mile, είναι το σκοτεινό μεσαιωνικό κομμάτι, ενώ η Νέα με τον λόφο Calton Hill και τον δρόμο Princes Street, το φωτεινό νεοκλασικό. Στις φωτογραφίες βέβαια όταν έχει συννεφιά και τα δύο βγαίνουν μουντά.

Κατεβαίνοντας τον λόφο του κάστρου περνάς από το Aulde Reekie (το παρατσούκλι του Εδιμβούργου που σημαίνει καπνισμένο Εδιμβούργο), στην Princes Street και βρίσκεσαι στην Αθήνα του Βορρά, όπως έλεγαν το Εδιμβούργο την περίοδο του Σκωτσέζικου Διαφωτισμού.

Και οι δύο αυτές πλευρές του Εδιμβούργου από το 1995, έχουν χαρακτηριστεί Μνημεία Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς της UNESCO.

Η δημιουργία της καινούριας πόλης

Το 1766 αφού η παλιά πόλη έφτασε στα όρια της σε υπερπληθυσμό και σε βρωμιά, σχεδιάστηκε μια καινούρια πόλη ακριβώς δίπλα της. Αρχιτέκτονας της ήταν ο James Craig.

Στα σχέδια έδειχνε πολύ ωραία και απλωτή ανάμεσα σε δύο καινούριες πλατείες. Ζωγραφίστηκε με άψογη ρυμοτομία, παράλληλους και κάθετους δρόμους και στις διασταυρώσεις προβλέφθηκε να τοποθετηθούν αγάλματα.

 

H Princes street, ο κεντρικός δρόμος, επιλέχθηκε να χτιστεί μόνο από τη μια του πλευρά και να αφήσει ανεμπόδιστη τη θέα προς το κάστρο. Έτσι έδωσε αυτήν την άπλα που βλέπουμε σήμερα στο κέντρο της πόλης και δημιούργησε μια ομαλή μετάβαση μεταξύ των δύο όψεων του Εδιμβούργου.

Τα αρχικά σχέδια μπορείς να τα δεις στο Μουσείο της Πόλης του Εδιμβούργου που βρίσκεται στον δρόμο Royal Mile.

Όλα πήγαν βάση σχεδίου

Τα πράγματα έγιναν ακριβώς όπως σχεδιάστηκαν, όπως φαίνεται και στον ανάγλυφο χάρτη.

Όταν ολοκληρώθηκε η υλοποίηση έγινε πράγματι μια πολύ όμορφη, καθαρή και ευάερη πόλη. Ευήλια θα τη λέγαμε, αν το Εδιμβούργο είχε και συχνά ήλιο. Και πράγματι στις διασταυρώσεις μέχρι σήμερα υπάρχουν αγάλματα.

Καμία σχέση με τη στενή παλιά πόλη και τους καμπυλωτούς δρόμους, σκαρφαλωμένη σε λοφάκια.

Εδώ που τα λέμε βέβαια και η Νέα δεν είναι τελείως ίσια, μια καμπυλότητα την έχει, αλλά μπροστά στην Παλιά δεν σου φαίνεται τόσο πολύ.

Η επέκταση της πόλης ήρθε 60 χρόνια μετά την ένωση των βασιλείων της Αγγλίας και της Σκωτίας και 20 χρόνια μετά την οριστική συντριβή του Σκωτσέζικου αγώνα για την Ανεξαρτησία στη μάχη του Culloden. Το Εδιμβούργο τότε ήθελε να προβάλει τον χαρακτήρα του ως η ισχυρή πόλη του Βορρά. Την εποχή που σηκωνόταν η Νέα Πόλη, ο αέρας έπνεε ενωτικός στην πρωτεύουσα της Σκωτίας και για αυτό τα ονόματα που δόθηκαν σε δρόμους και πλατείες υποστήριζαν αυτόν τον χαρακτήρα.

Ο αρχιτέκτονας James Craig

Ο James Craig όταν βγήκε η προκήρυξη για τον σχεδιασμό της Νέας Πόλης, ήταν ένας από τους 7 που υπέβαλε πρόταση και αυτός που τελικά κέρδισε.

Το πρώτο σχέδιο που κατέθεσε είχε τη μορφή της Βρετανικής σημαίας που έχει το όνομα Union Jack. Οι παραλληλόγραμμοι δρόμοι που βλέπουμε σήμερα, στο αρχικό σχέδιο διακόπτονταν από διαγώνιους που συμβόλιζαν τους σταυρούς του Αγίου Γεωργίου και του Αγίου Ανδρέα, όπως ακριβώς και στη σημαία. Παρότι η μορφή αυτή δεν κρατήθηκε, η συνολική ιδέα άρεσε. Μια ομάδα έμπειρων αρχιτεκτόνων συνεργάστηκε με τον James Craig και προέκυψε αυτό που περπατάμε σήμερα.

Παρ’ όλη τη θαυμαστή έμπνευση του, απέκτησε χρέη και πέθανε φτωχός, μόνος και όχι αναγνωρισμένος. Όπως και ο Pierre L’ Enfant που σχεδίασε την Ουάσινγκτον.

Με εκπλήσσουν οι ιστορίες των ανθρώπων που είτε ήταν σε λάθος εποχή είτε δεν είχαν αυτό το σωστό marketing ή τη δύναμη για να αναγνωριστούν. Αν μπορούσα να γυρίσω πίσω στον χρόνο θα ήθελα να τους συναντήσω, να τους σκουντήσω και να τους πω ‘Θα σε θυμόμαστε για πάντα’.

Για αυτόν τον λόγο με ενδιαφέρει πολύ η περίπτωση του Gaudi, γιατί ήταν από αυτούς που κατάφερε εν ζωή, να δημιουργεί κάτι ασυνήθιστο και να αναγνωρίζεται στον καιρό του.

Ο James Craig όμως δεν ήταν τέτοια περίπτωση.

Ο Craig προερχόταν από οικογένεια χρεωμένων εμπόρων. Είχε παρατήσει νωρίς το σχολείο και εκπαιδεύτηκε στην αρχιτεκτονική δουλεύοντας. Δεν υπάρχουν στοιχεία ότι τελείωσε τη σχολή και για αυτό στους αρχιτεκτονικούς κύκλους δεν ήταν ένας αναγνωρισμένος αρχιτέκτονας, αλλά ένας χομπίστας. Άλλωστε δεν ανήκε σε κάποια ελίτ της εποχής, ούτε είχε κάποιον τίτλο.

Το σπίτι του βρισκόταν στη Victoria Street που τότε λεγόταν μόνο West Bow, άλλωστε η Βασίλισσα Victoria της οποίας πήρε το όνομα, δεν είχε καν γεννηθεί.

O James Craig δεν έμεινε ποτέ στη Νέα Πόλη την οποία ο ίδιος σχεδίασε.

Πέθανε πριν τελειώσει η κατασκευή της Charlotte square, της πλατείας που ολοκλήρωσε το σχέδιο του. Ήταν ο τελευταίος της οικογένειας του και δεν έμεινε κανείς πίσω να φροντίσει τη μνήμη του. Επειδή επίσης ήταν ο αρχιτέκτονας του σχεδιασμού της πόλης και όχι των κτιρίων, λίγα σημεία συγκεκριμένα έχουν μείνει από εκείνον. Το πιο γνωστό είναι το Observatory στον λόφο Calton Hill. Μπορεί τα κτίρια του να μην είναι πολλά, όμως είναι η δική του ιδέα που οδηγεί κάθε σου βήμα στη Νέα Πόλη.

Πλατεία Charlotte Square

Η Νέα πόλη βρίσκεται ανάμεσα στην πλατεία Charlotte στην περιοχή West End και στην πλατεία St Andrews.

Στα αρχικά σχέδια, το όνομα της πλατείας Charlotte θα ήταν George Square. Θα έπαιρνε συμβολικά το όνομα του Αγίου Γεωργίου προστάτη της Αγγλίας που ήταν και το όνομα του βασιλιά της Μεγάλης Βρετανίας τότε. Έτσι οι δύο πλατείες μαζί στα δύο άκρα τις Νέας πόλης, θα ένωναν τα δύο βασίλεια, αφού η άλλη θα έπαιρνε το όνομα του προστάτη της Σκωτίας, του Αγίου Ανδρέα.

Μέχρι όμως να περάσουν από τα σχέδια στην πράξη, είχε δημιουργηθεί ήδη μια άλλη George Square, λίγο πιο πέρα από τη Royal Mile. Έτσι η πλατεία τελικά πήρε το όνομα της βασίλισσας Charlotte.

Σήμερα σε εκείνη την πλατεία George Square, που πρόλαβε το όνομα, υπάρχουν κτίρια του Πανεπιστημίου του Εδιμβούργου.

Στην πλατεία Charlotte βρίσκεται το Bute house, το σπίτι του πρωθυπουργού της Σκωτίας. Γιατί η Σκωτία μπορεί να ανήκει στο Ηνωμένο Βασίλειο, αλλά έχει και δικό της πρωθυπουργό και δικό της Κοινοβούλιο.

Σε μια γωνία της πλατείας βρίσκεται και το σπίτι στο οποίο γεννήθηκε ο Alexander Graham Bell, αυτός που ανακάλυψε το τηλέφωνο. Τι θα ήμασταν σήμερα χωρίς αυτόν.

Ιδιωτικοί κήποι

Η Charlotte square έχει έναν υπέροχο κήπο, αλλά είναι ιδιωτικός. Δηλαδή μέσα μπορούν να μπουν μόνο οι κάτοικοι των τριγύρω κτιρίων που έχουν κλειδιά. Για το κοινό ανοίγει μόνο κάποιες φορές τον χρόνο.

Οι ιδιωτικοί κήποι συναντώνται κυρίως στη Μεγάλη Βρετανία. Είναι κοινόχρηστοι χώροι, αλλά προσβάσιμοι μόνο από λίγους. Αυτή η παράδοση θεωρείται από πολλούς ελιτίστικη και άνιση και υπάρχουν διαμαρτυρίες. Αν δεις συνθήματα όπως Unlock the Gardens και Green space for all να ξέρεις για τι μιλάνε. Γιατί αν δεν ξέρεις θα απορήσεις με τόσο πράσινο τριγύρω τι εννοούν. Εμείς όταν λέμε Green space for all εννοούμε να φυτέψουμε κανένα δέντρο ή να μην χτιστεί πάρκινγκ.

Και οι κήποι της Princes τότε που σχεδιάστηκε η Νέα Πόλη και έγινε αποξήρανση της Nor Lock, της λίμνης που περιέβαλε το κάστρο, ήταν ιδιωτικοί. Οι Princes Gardens, τις πρώτες δεκαετίες ήταν κλειδωμένοι με φύλακα και αφορούσαν μόνο τους πλούσιους κάτοικους της Νέας Πόλης που έμεναν εκεί γύρω, στα γεωργιανά αρχοντικά τους.

Οι Παράλληλοι δρόμοι

Οι κεντρικοί δρόμοι χαράχτηκαν παράλληλοι μεταξύ τους και παράλληλοι με την Royal Mile της παλιάς πόλης.

◈ Princes street – Η Princes είναι ο πιο κεντρικός δρόμος της πόλης και δημιουργεί τη μετάβαση από το παλιό στο νέο. Το όνομα της γράφεται με ένα s γιατί αναφέρεται σε δύο πρίγκιπες. Τους γιούς του βασιλιά Γεωργίου του τρίτου, τον Γεώργιο (που έγινε Γεώργιος ο 4ος) και τον Frederick. Την Princes street την έχουμε περπατήσει ήδη βήμα-βήμα στο άρθρο Βόλτα στην Princes Street.

Αν και σήμερα είναι ένας εμπορικός δρόμος, αρχικά σχεδιάστηκε με πολυτελείς κατοικίες.

◈ Rose Street – Το όνομα Rose το πήρε από το ρόδο, το σύμβολο της Αγγλίας. Περπατώντας τη Rose street θα βρεις 8 σχηματισμένα ρόδα στο πλακόστρωτο. Αν θυμάστε, το τραγούδι που τραγούδησε ο Elton John στην κηδεία της πριγκίπισσας Diana λεγόταν Candle in the Wind η αλλιώς Goodbye English Rose.

Και αφού είπαν αυτή Rose street, είπαν την άλλη λίγο παρακάτω Thistle street, από το γαϊδουράγκαθο που είναι το εθνικό λουλούδι της Σκωτίας.

Η Rose street είναι πιο μικρός δρόμος από την προηγούμενη εμπορική Princes street και την επόμενη μεγαλόπρεπη  George Street. Αρχικός σκοπός της ήταν να γίνει η η πίσω πόρτα των αρχοντικών που βρισκόταν στους κεντρικούς.

Η Rose street σήμερα είναι ένας πεζόδρομος με pub και μαγαζιά. Το παρατσούκλι της είναι και Amber Street από το κεχριμπαρένιο χρώμα (amber) που έχει το ουίσκι και η μπύρα. Ο pub είναι πολλές σε αυτόν τον δρόμο. Υπάρχει το άτυπο Rose Street Challenge. Ένα τσάλεντζ για γερά ποτήρια…και κεφάλια, που σε καλεί να πιεις από λίγο (ή από πολύ) σε κάθε pub. Πάντως δεν χρειάζεται να πιεις σε όλες, σε κάποιες μπορείς να φας και κάτι, γιατί πλέον οι pub έχουν πολύ καλύτερο φαγητό, από αυτό που τις είχαμε συνδέσει παλαιότερα. Αν αποφασίσεις να δοκιμάσεις την πρόκληση, μπορείς να παραγγέλνεις μικρή μπύρα λέγοντας half pint.

Εκτός από τριαντάφυλλα και μπύρες αυτός ο δρόμος είναι συνδεδεμένος και με μπισκότα. Στη Rose street δημιουργήθηκαν τα μπισκότα Digestive από την εταιρία McVitie’s.

Αν και αυτή η κατηγορία μπισκότου είχε εφευρεθεί το 1839 από δύο Σκωτσέζους γιατρούς, η McVities έφτιαξε τη δική της μυστική συνταγή το 1892. Δεν έχει αποδειχθεί ότι όντως βοηθάνε στην πέψη όπως λέει το όνομα τους, ποτίζουν όμως πολύ ωραία με τσάι και είναι εξαιρετική βάση για cheesecake.

◈ George street – Μετά τη Rose street βρίσκεται η George Street. Σχεδιάστηκε έτσι ώστε να είναι ο πιο φαρδύς και κεντρικός δρόμος της Νέας Πόλης. Και αυτός ο δρόμος θα είχε πολυτελή αρχοντικά, αλλά τελικά έγινε εμπορικός, με έναν άλλον όμως αέρα από την πιο προσιτή Princes.

Η George street κάποτε υπήρξε το τραπεζικό κέντρο της Σκωτίας και συγκέντρωνε την οικονομική δύναμη της πόλης. Η περίοδος αυτή έχει αφήσει τον αέρα της σε κτίρια όπως το επιβλητικό Dome που κάποτε ήταν τράπεζα, αλλά σήμερα είναι εστιατόριο και μπαρ.

H Princes street συγκεντρώνει τα πιο εμπορικά μαγαζιά και αλυσίδες, ενώ η George τα πιο εκλεπτυσμένα και πολυτελή όπως Jo Malone, Penhaligons ή τα πιο προσιτά Monsoon και All Saints ή τα αμερικάνικα γιογκικά Lululemon. Κάποια από αυτά φαίνονται από μακριά και άλλα όπως το αρωματοπωλείο Le Labo έχουν αυτήν τη μυστήρια και πολυτελή αίσθηση που για να τη δεις πρέπει να πλησιάσεις σε ένα υπόγειο.

Στην George θα βρεις το Scottish Design Exchange. Ένα μαγαζί που συγκεντρώνει δημιουργίες από ανεξάρτητους Σκωτσέζους καλλιτέχνες και μπορείς να πάρεις καρτ ποστάλ, κοσμήματα και σουβενίρ.

◈ Queen Street – H Queen street κλείνει το αρχικό πλάνο της Νέας Πόλης ακριβώς όπως είχε αρχίσει στην Princes Street, δηλαδή με κήπους. Είναι και αυτή ένας άνετος δρόμος για τον οποίο όμως δεν έχω να σας πω και πολλά, όχι επειδή δεν το αξίζει, αλλά επειδή δεν τον έχω περπατήσει και τόσες φορές. Συνήθως τον προσπέρναγα για να πάω κάπου αλλού. Στην Queen street θα βρίσκεται ένα παράρτημα της Εθνικής Πινακοθήκης με τον τίτλο Πορτραίτα.

Πλατεία St. Andrew

Η Νέα Πόλη κλείνει με την πλατεία του Αγίου Ανδρέα του προστάτη της Σκωτίας. Ο σταυρός της Σκωτσέζικης σημαίας, η οποία ονομάζεται Saltire, είναι ο σταυρός του St Andrew.

Η πλατεία St. Andrew είναι μια δημόσια πλατεία, όχι όπως η Charlotte που είναι ιδιωτική. Στο κέντρο της υπάρχει ένας οβελίσκος, το Melville Monument. Εκεί δίπλα βρήκα να κάθεται και το αρκουδάκι Paddington και πολύ χάρηκα γιατί δεν είχα προλάβει να το δω στο Λονδίνο.

Σε περίπτωση που αποφασίσεις να δεις και άλλα μέρη στη Σκωτία, να ξέρεις ότι στην πλατεία St. Andrew βρίσκεται και ο σταθμός υπεραστικών λεωφορείων.

Πίσω από την πλατεία St Andrews υπάρχει το Multree Walk, κάτι σαν τη δική μας Βουκουρεστίου και λίγο παραπέρα το St James Quarter. Ένα μεγάλο εμπορικό σε ένα περίεργο μοντέρνο σχήμα που εμένα μου θυμίζει παγωτό μηχανής, σε άλλους πάλι το καφέ emoji 💩.

Εκεί θα βρεις ένα σωρό μαγαζιά και αλυσίδες με φαγητό. Αν δεις και ζορίζεσαι με το φαγητό στις pub, ή δεν σου αρέσει το Σκωτσέζικο haggis, όλο και κάτι θα σε τραβήξει εδώ.

Από την πλατεία St Andrews και πέρα απλώνεται η Νέα-Νέα πόλη. Δηλαδή η πόλη που αναπτύχθηκε πιο μετά από τη Νέα Πόλη και με τα χρόνια έφτασε μέχρι το λιμάνι του Leith. Στο λιμάνι εκβάλει και ο ποταμός Leith, ο οποίος περνάει από τα χωριά Stockbridge και Dean Village.

Την επόμενη φορά θα περπατήσουμε δίπλα στο νερό και θα αποχαιρετίσουμε το Εδιμβούργο από το λιμάνι του Leith