Τήνος: Όπου φυσάει ο άνεμος

Σ

τη γειτονιά της Παναγίας της Τήνου, η λειτουργία ακούγεται σαν μουρμουρητό και μια απαλή μυρωδιά αιωρείται.
Το λιβάνι δεν έρχεται από την εκκλησία, αλλά από τα μαγαζάκια που πουλάνε μύρο, καρβουνάκι και λαμπάδες ίσα με το μπόι σου.

Αν θέλεις, μπορείς να ακούσεις τη συνέχεια. O χρόνος αφήγησης είναι 19 λεπτά και 26 δευτερόλεπτα.

Αλλιώς συνεχίζεις την ανάγνωση…

Κάθε φορά που βγαίνεις από το δωμάτιο, σε υποδέχονται ήχοι και μυρωδιές, που χάνονται μόλις στρίψεις στα άλλα στενά.

Η λειτουργία ακούγεται σχεδόν όλη την μέρα. Αργά το βράδυ δίνει τη θέση της σε μπιτ που ταξιδεύουν από πιο μακριά, ανάλογα με την ένταση και την κατεύθυνση του ανέμου. Και όταν επιστρέφεις αργά τη νύχτα, εδώ δεν υπάρχει κανείς, η εκκλησία μόνη της και οι πάγκοι κλειστοί.

Η Τήνος μετά την εικόνα της Παναγίας, τα χωριά της, τα πανηγύρια της, τα περιστέρια της και τη μαρμαροτεχνία της είναι πολύ ξακουστή και για τον αέρα της.

Άλλωστε στο ψηλότερο βουνό της, τον Τσικνιά, κατά μια εκδοχή βρισκόταν το παλάτι του Αιόλου, του αρχαίου θεού των ανέμων, από όπου άνοιγε τον ασκό του.

Κρίνοντας από τους αέρηδες της Τήνου δεν το αποκλείω να είναι ακόμη το παλάτι του εκεί.

Πρωί πρωί περνάω από τις κλειστές τέντες με τα εκκλησιαστικά-τουριστικά είδη και κατηφορίζω την άδεια οδό Ευαγγελιστρίας, τον δρόμο που φτάνει μέχρι το λιμάνι.

Ο άλλος μεγάλος δρόμος που ξεκινάει από την εκκλησία, είναι η Λεωφόρος Μεγαλόχαρης. Εκεί που είναι στρωμένο ένα γκρι χαλί, για τους πιστούς που υποσχέθηκαν να φτάσουν στην εικόνα γονατιστοί. Το χαλί διακόπτεται από τους κάθετους δρόμους, αλλά όλο και κάποιος το πατάει περνώντας.

Τα μαγαζάκια ανοίγουν σιγά σιγά, ξεσκονίζουν και τακτοποιούν. Καλημεριζόμαστε και κατηφορίζω.

Αριστερά μου ένα “κέντρο φιλίας” με μόνιμους θαμώνες που κάθονται και χαζεύουν από το καλύτερο μπαλκόνι του δρόμου. Κέντρο φιλίας είναι ένα άλλο όνομα για αυτό που κάποτε ξέραμε ως ΚΑΠΗ.

Το πρώτο ανοιχτό καφέ στον δρόμο έχει το όνομα Καλημέρα, καλλιγραφικά γραμμένο να σου φτιάχνει την διάθεση.
Κατά μεγάλη σύμπτωση εκείνη την πρώτη φορά που πέρασα, έπαιζε το τραγούδι “Take me to church” του Hozier.

Γέλασα και κάθισα να γράψω τις σημειώσεις μου για να δω πού θα πάμε όταν ξυπνήσουν όλοι.

Πού φυσάει ο άνεμος?

Όπως όλα τα κυκλαδονήσια που τα δέρνει ο άνεμος, έτσι κάνει και με την Τήνο.
Τα μελτέμια είναι βόρειοι-βορειοανατολικοί άνεμοι που πνέουν στο Αιγαίο το καλοκαίρι και αν είναι κανονικά μελτέμια εξασθενούν το βράδυ.

Έτσι όπως είναι τα νησάκια στις Κυκλάδες το ένα δίπλα στο άλλο, σχηματίζουν πολύ όμορφα περάσματα καθώς πλέεις ανάμεσά τους.
Όταν όμως κατεβαίνουν οι άνεμοι, σε αυτά τα όμορφα περάσματα, δημιουργούνται έντονες ριπές (jet effect).
Η Τήνος μαζί με την Άνδρο και τη Μύκονο δημιουργούν τέτοια δυνατά σημεία.
Εκεί, να περιμένεις κανα-δύο μποφόρ πιο πάνω από την πρόγνωση.

Όταν φυσάνε τα μελτέμια, οι νότιες παραλίες του νησιού είναι πιο προστατευμένες.
Τις νότιες με ψηλούς ορεινούς όγκους από πίσω, τις πιάνει λιγότερος αέρας.
Στις άλλες νότιες με χαμηλότερα εμπόδια πίσω, ανάλογα με την ένταση μπορεί να το γυρίσει σε αμμοβολή.
Όλα αυτά φυσικά για νορμάλ μελτέμια, γιατί αν πιάσει κανένα οχταράκι μποφόρ ψάξε καλύτερα να κρυφτείς.

Αν δεν έχεις πετύχει σκαφάκι με μηχανή, να πλέει με αέρα και η σημαία του αντί να κυματίζει στη φορά του αέρα, να στέκεται κόντρα ορθάνοιχτη δεν έχεις δει τίποτα.

Οι βόρειες και βορειοδυτικές πλευρές είναι οι λιγότερο προστατευμένες. Βέβαια επειδή τα νησάκια μας έχουν δαντελωτή μορφολογία, ακόμη και σε ανεμοδαρμένες πλευρές μπορεί να βρεις κάποιο υπήνεμο κολπάκι.

Όπως και να έχει εσύ ξυπνάς, κοιτάς αέρα και διαλέγεις πλευρά. Πού φυσάει? Ε! Εσύ θα πας από την ανάποδη.

Αυτό όμως που πρέπει να κάνεις με το που φτάσεις, είναι να δεις ποια ημέρα δεν έχει βόρειους ανέμους ή τουλάχιστον είναι ανεκτοι βόρειοι ανέμοι και να κανονίσεις να πας στην παραλία Κολυμπήθρες, ίσως την ξέρεις σαν την παραλία για τους σέρφερς, με τις ομπρέλες σαν μανιτάρια.

Χωριά – Τα μπαλκόνια του Αιγαίου

Όλοι έλεγαν για την Τήνο “Α! έχει ωραία χωριά”.

Για κάποιο λόγο το σκέτο χωριά, συνειρμικά φέρνει και το ορεινά. Όταν είσαι από την Κρήτη το “ορεινά χωριά” θυμίζει κάτι με ελιές, χωρίς θάλασσα.

Στην Τήνο όμως, τα ορεινά της χωριά είναι διαφορετικά, βρίσκονται σε έναν συνεχή διάλογο με το μπλε.

Καθώς πηγαίνεις στους δρόμους και τους χωματόδρομους, περιστερώνες και μαρμάρινα καμπαναριά ξεπροβάλλουν και στο βάθος σχεδόν πάντα η θάλασσα. Σε μερικά από αυτά είναι τέτοια η θέα, που δεν τα λένε άδικα Μπαλκόνια του Αιγαίου.

Σε κάποια περνάς από μέσα και άλλα τα βλέπεις σε σπαρμένες λευκές συστάδες στους τριγύρω γυμνούς όγκους. Και είναι τόσα πολλά αυτά τα ορεινά χωριά που δεν ξέρεις σε ποιο να πρωτοπάς.

Πύργος το μεγαλύτερο χωριό με το Μουσείο Μαρμάρου και το σπίτι του Χαλεπά, Υστέρνια και Καρδιανή πραγματικά μπαλκόνια, Φαλατάδος με το Μουσείο Σκίτσου, Βώλακας με τους στρογγυλούς βράχους, τα Δύο Χωριά με τον πλάτανο και πολλά άλλα. Λένε πάνω από 60, το καθένα με τον δικό του ξεχωριστό χαρακτήρα.

Περιστερώνες

Τριγυρίζοντας εδώ και εκεί στο νησί, αποκλείεται να σου ξεφύγουν αυτά τα κτίσματα με σχιστόλιθο και χαρακτηριστικά γεωμετρικά σχήματα που καθορίζουν την αρχιτεκτονική αυτού του τόπου, τα σπίτια των περιστεριών.

Χτίζονταν σε μέρη προστατευμένα από τον αέρα, για να μπορούν να πετάνε τα περιστέρια.

Γιαυτό οι Τηνιακοί λένε:

Καλή πετασιά.

Επειδή θα απορήσεις πώς εμείς τα κυνηγάμε από τα μπαλκόνια, αλλά στην Τήνο τους έφτιαχναν και σπίτια, να σου λύσω την απορία.

Τον 15ο αιώνα οι Ενετοί ευγενείς είχαν τη συνήθεια να εκτρέφουν περιστέρια τόσο για τροφή όσο και για λίπασμα. Λένε τα πιτσουνάκια εξαιρετικός μεζές και οι κουτσουλιές καταπληκτική κοπριά. Αυτοί λοιπόν έφεραν τους περιστερώνες στο νησί. Και αυτό που μπορεί σήμερα να σου φαίνεται αηδία, να σου πω ότι τότε ήταν σύμβολο κοινωνικής θέσης. Όσο πιο πολύ ήθελες να προβάλεις το στάτους σου, τόσο πιο περίτεχνο και μεγάλο τον έκανες τον περιστερώνα. Ο συναγωνισμός στο στόλισμα οδηγούσε σε περισσότερους ρόμβους, τριγωνάκια και κύκλους δίνοντας κοινωνική αξία στον ιδιοκτήτη.

Στην Τήνο υπάρχουν πάνω από 1000 περιστερώνες. Στο χωριό Ταραμπάδος θα βρεις τους περισσότερους μαζεμένους και τους πιο ωραίους.

Περιστερώνες θα συναντήσεις και μέσα στην πόλη της Τήνου. Υπάρχει ένας πολύ κοντά στην εκκλησία.

Εκτός από τους περιστερώνες, το περιστέρι συνδέεται με την Τήνο και μέσω της εικόνας γιατί εμφανίζεται εκεί (το περιστέρι είναι σύμβολο του Αγίου Πνεύματος).

Μαρμαροτεχνία

Εκτός από το λευκό των Κυκλάδων και του ασβέστη, η Τήνος λάμπει γιατί είναι μαρμαρένια.

Το νησί βγάζει λευκό και πράσινο μάρμαρο. Στη βόρεια πλευρά του υπάρχει το “Πράσινο λατομείο” ένα εγκαταλελειμμένο νταμάρι, το οποίο το γλείφει η θάλασσα και μοιάζει με πισίνα.

Προσοχή! Απαγορεύεται το μπάνιο.

Οι τουριστικές ταμπέλες του νησιού, αυτές που σου δείχνουν τον δρόμο, είναι φτιαγμένες από μάρμαρο και σκαλισμένες σε βυζαντινές γραμματοσειρές, τα παγκάκια έχουν μάρμαρο και τα σπίτια έχουν μαρμάρινα υπέρθυρα.

Υπέρθυρο = Υπερ της θύρας – Πάνω από την πόρτα, δηλαδή φεγγίτης.

Αυτά τα ημικυκλικά διακοσμητικά χρησίμευαν για φως και αερισμό. Ήθελα τόσο πολύ ένα υπέρθυρο να καμπυλώσει και τη δική μου μπαλκονόπορτα και να μου θυμίζει την ομορφιά της Τήνου. Εκτός όμως από βαριά, τα υπέρθυρα ήταν και ακριβά.

Ο θρύλος λέει ότι ο ίδιος ο Φειδίας δίδαξε την τέχνη του μαρμάρου στους Τηνιακούς. Ο Φειδίας ήταν ο αρχαίος γλύπτης που έφτιαξε το χρυσελεφάντινο άγαλμα του Δία στην Ολυμπία, ένα από τα 7 θαύματα του αρχαίου κόσμου και το χρυσελεφάντινο άγαλμα της Αθηνάς που βρισκόταν μέσα στον Παρθενώνα στην Ακρόπολη της Αθήνας.

Η Τήνος εξελίχθηκε από τότε, πέρασε εποχές ακμής που έφτανε τους 1000 τεχνίτες και εργάτες στο νησί. Σήμερα η μαρμαροτεχνία της έχει κατοχυρωθεί στον κατάλογο της άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς της UNESCO.

Ο πιο διάσημος γλύπτης της είναι ο Γιαννούλης Χαλεπάς, αυτός που έχουμε ακούσει από την “Κοιμωμένη του Χαλεπά” στο Α’ νεκροταφείο Αθηνών.
Μια πικρή ιστορία για την παράνοια, την ιδιοφυΐα και την επιρροή της μάνας. Επειδή είναι βαριά, διαβάζεται πιο εύκολα μέσα από ένα κόμικ.

Εκτός όμως από τον Χαλεπά, υπάρχουν και πολλοί άλλοι γνωστοί Τηνιακοί γλύπτες.
Όπως ο Φιλιππότης, που έχει φτιάξει τα μαρμάρινα λιοντάρια που στέκονται στην είσοδο της Βίλας Καζούλη στην Κηφισιά και ο Σωχός που έχει δημιουργήσει το άγαλμα του Κολοκοτρώνη έξω από την παλιά Βουλή στην Αθήνα.

Ο καλλιτεχνικός αέρας του νησιού εκτός από μαρμαροτέχνες, σμίλεψε και πολλούς ζωγράφους όπως Λύτρας, Γύζης, Γαΐτης.

Ο Τσόκλης αν και από πολλούς θεωρείται Τηνιακός, δεν είναι. Αγάπησε όμως το νησί από μικρός, συνδέθηκε μαζί του και έφτιαξε μουσείο. Βλέποντας το τοπίο του χωριού Βώλαξ, μου θύμισε τα έργα του με πέτρες.

Το φαγητό της Τήνου

Η ομορφιά της Τήνου διακρίνεται και στην γαστρονομία της και τα κομψά μαγαζιά της, τα οποία βασίζονται σε τοπικά προϊόντα.

Το νησί έχει αγκινάρες, κάπαρη και κρίταμο για τις σαλάτες.
Λουκάνικα και λούζα-το αλλαντικό των Κυκλάδων.

Βγάζει επίσης πολλά τυριά. Το βολάκι-ένα τυρένιο μπαλάκι, γραβιέρα, κοπανιστή-δηλαδή μυζήθρα και το καρίκι-ας πούμε το δικό μας blue cheese. Το καρίκι ωριμάζει μέσα σε ξερή κολοκύθα.

Όλα αυτά μπορείς να τα δοκιμάσεις με την τοπική μπύρα Νήσος.

Τα τυροπιτάκια Τήνου θα τα βάλω στην κατηγορία γλυκά, γιατί παρόλο που έχουν μυζήθρα είναι πολύ γλυκά. Τα λένε και λυχναράκια.

Σε άλλα γλυκά… λουκουμάκια, χαλβαδόπιτες, μέλι, αμυγδαλωτά και ψαράκια-γλυκό με καρύδια και μέλι σε σχήμα ψαράκι που δίνουν σε γάμους και γιορτές.

Τα πιο γνωστά της ζαχαροπλαστεία είναι ο Χάλαρης και το Μεσκλιέ.

Η Χώρα

Πολλοί μου είχαν πει για αυτήν τη Χώρα “Ε! Δεν είναι και σαν τις άλλες Κυκλάδες”
Πήγαινα και δεν ήξερα τι περίμενα.

Στην άκρη της Χώρας υπάρχει ένα ακρωτήρι, το Πασακρωτήρι (Πασά Ακρωτήρι). Θα το καταλάβεις από ένα μνημείο πεσόντων. Μόνο πρόσεχε, γιατί εκεί ο αέρας δεν χορεύει, σπρώχνει.

Αγναντεύοντας από το Πασακρωτήρι, ξεχωρίζει η κορυφή του όρους Τσικνιά και από κάτω απλώνεται η πόλη.

Αριστερά όπως κοιτάς, βρίσκονται τα κυκλαδίτικα σοκάκια.

Πλατείες μέσα σε στενά, που αργά το βράδυ μετατρέπονται σε πάρτυ. Ένα μαγαζί μάλιστα είναι σαν να σου εύχεται κάθε φορά που περνάς από εκεί …See you soon.

Ε! Δεν μπορείς, ξαναπερνάς.

Δρόμοι συναντιούνται και σχηματίζουν ωραίες γωνιές για να κάτσεις πρωί, μεσημέρι και βραδάκι, στο Μύρτιλο, την Αγκινάρα ή τον Αντίλαλο.

Τα τέλεια burger Κομήτης μου θύμισαν το Wendy’s bacon mushroom melt, που τρώγαμε στα νιάτα μας. Σε μια σύμπτωση, όταν κάτσαμε από το διπλανό μαγαζί ακούγαμε τραγούδια του τότε. Έκλεινα τα μάτια και νόμιζα ότι ήμουν στο κέντρο της Γλυφάδα στο κλείσιμο της περασμένης χιλιετίας.

Πίσω όμως στο σήμερα και στο Πασακρωτήρι, στο δεξί σου χέρι απλώνεται η κυκλαδίτικη πόλη. Λογικό να φέρνει σε πόλη αφού είναι το 4ο σε μέγεθος κυκλαδονήσι. Εκεί θα βρεις το Μουσείο Τηνιακών καλλιτεχνών, στα σκαλιά του θα κάτσεις για ποτάκι το βράδυ και το πρωί θα πάρεις τον καφέ σου από το Roosters.

Ο δρόμος του λιμανιού που περνάει μπροστά από όλα αυτά, κλείνει για τα αυτοκίνητα κάθε βράδυ. Και τότε όλοι βολτάρουν καθώς τους προσπερνούν πολυθέσια ποδήλατα, φορτωμένα με παιδιά και οικογένειες που κάνουν αυτοσχέδιους αγώνες.

Αν πάρεις καλαμπόκι και κάτσεις στο ξύλινο παγκάκι με την μαρμάρινη βάση, ίσως το αεράκι να σου φέρει τη γλυκιά μυρωδιά ζάχαρης από μαλλί της γριάς.

Και εκεί που κάθεσαι, μπορεί ξαφνικά να σβήσουν όλα. Γιατί στην Τήνο τώρα τελευταία έχει συχνές διακοπές ρεύματος. Και αν οι διακοπές ρεύματος κρατήσουν για πολύ θα έχει και διακοπή νερού, γιατί η Τήνος σε μεγάλο βαθμό υδροδοτείται από αφαλατωμένο νερό.

Η Παναγία της Τήνου

Αν και το νησί έχει και Καθολική Αρχιεπισκοπή, η Τήνος είναι ισχυρά συνδεδεμένη με την Ορθοδοξία.

Η Παναγία της Τήνου, γνωστή και ως Μεγαλόχαρη, είναι το μεγαλύτερο θρησκευτικό προσκύνημα της Ελλάδας. Άλλοι τη βλέπουν με θρησκευτικό δέος, άλλοι αδιαφορούν και άλλοι μπορεί να κρατάνε και μια απόσταση από τις παραδόσεις γύρω της.

Ο Ιερός Ναός Παναγίας Ευαγγελιστρίας της Τήνου, όπως είναι το πλήρες του όνομα, χτίστηκε 200 χρόνια πριν (1823) στο σημείο που βρέθηκε η εικόνα του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου, έπειτα από όνειρο μοναχής.

Η εύρεση της εικόνας συνδέθηκε με την Ελληνική Επανάσταση που μόλις είχε ξεκινήσει. Θεωρήθηκε ελπιδοφόρο μήνυμα και για αυτό την εικόνα την έχουν προσκυνήσει οι γνωστοί μας ήρωες (Κολοκοτρώνης, Μιαούλης, Νικηταράς, Κανάρης, Μακρυγιάννης).

Το καμπαναριό της εκκλησίας ξεχωρίζει από διάφορα σημεία της πόλης. Καθώς επιστρέφεις το σούρουπο ή αν πας το βράδυ στο Πασακρωτήρι, στέκεται λαμπερό και οι δύο κεντρικοί δρόμοι της πόλης ξεχύνονται σαν φωτεινά ποτάμια.

Νωρίς το πρωί είναι η καλύτερη ώρα να πας. Ο κόσμος είναι λιγότερος και ο ήλιος δεν καίει. Μπορείς αν προτιμάς να μπεις απλώς στον προαύλιο χώρο.

Περπατάς το τεράστιο ψηφιδωτό και έχεις ένα δίλημμα. Να πατήσω το χαρακτηριστικό κόκκινο χαλί ή να πάω από έξω?
Γνώμη μου, πήγαινε από το κόκκινο χαλί, τα μάρμαρα γλιστράνε.

Πριν ανέβεις τα σκαλιά, το προαύλιο είναι μεγάλο. Εκεί βρίσκεται το συντριβάνι του Μουσταφά Αγά και το μαυσωλείο της Έλλης, για να θυμίζει την καταστροφή του καταδρομικού το 1940, ανήμερα της Παναγίας μέσα στο λιμάνι της Τήνου.

Τριγύρω υπάρχουν εκθέσεις με αγάλματα και πίνακες από γνωστούς Τηνιακούς καλλιτέχνες. Η ‘Εκθεση εκκλησιαστικών κειμηλίων του Ιδρύματος περιλαμβάνει σημαντικά αφιερώματα, όπως το δαχτυλίδι του Κολοκοτρώνη και την αυθεντική Χάρτα του Ρήγα. Η Χάρτα φτιάχτηκε πριν την Επανάσταση, το 1797, με σκοπό να αφυπνίσει, να μορφώσει και να υπενθυμίσει την εθνική ταυτότητα στους Έλληνες. Στην Παναγία της Τήνου θα βρεις και μετάλλια ολυμπιακών αγώνων.

Ανεβαίνοντας τα σκαλιά, από το μαρμαρένιο μπαλκόνι της, αγναντεύεις μέχρι μακριά το γαλάζιο του Αιγαίου και τη Σύρο στο βάθος.
Φτάνοντας στην πόρτα, θα δεις να κρέμονται από το ταβάνι 600 καντηλάκια με τάματα.

Τα ασημένια καράβια που κουνιούνται καθώς φυσάει το αεράκι, μπορείς να τα φανταστείς σε θαλασσοταραχή. Αεροπλάνα, σπίτια, κούνιες, στέφανα και η Κύπρος. Πολλές φορές η Κύπρος.

Δεν μπορεί κανείς να αρνηθεί σε ό,τι και να πιστεύει ή να μην πιστεύει, πως είναι ένας τόπος, που όπως όλα τα πνευματικά μέρη, συγκεντρώνει τον φόβο, τον πόνο και τόση μα τόση ελπίδα. Άλλωστε εμείς οι άνθρωποι, δεν είμαστε φτιαγμένοι από αυτά τα τρία?

Μια πασχαλίτσα κάθισε παραδίπλα. Σε άλλους λαούς, σε άλλες γλώσσες το όνομα της πασχαλίτσας σημαίνει σκαθάρι της Παναγίας.

Λένε πως όταν δεις μια πασχαλίτσα πρέπει να κάνεις μια ευχή. Εγώ έκανα, την άφησα και της ευχήθηκα “Καλή Πετασιά”, όπως εύχονται εδώ στην Τήνο που σημαίνει τύχη στο ταξίδι.

 

 

Υ.Γ. 1 Την Τήνο σε επόμενο post θα τη μοιράσω γεωγραφικά, για να ξέρεις όταν φυσάει πού να πας και πού να φας. Γιατί όταν τραβάς όπου φυσάει ο άνεμος, χορεύεις μαζί του. Τον αφήνεις να σε δροσίσει, να σε χαϊδέψει και να σε οδηγήσει.

Υ.Γ. 2 Μπορείς να ακούς τις ταξιδιωτικές μου ιστορίες, στο Travel Audio Blog μου στο Spotify, το όνομα του είναι myFavourites.gr